ΕΙΔΗΣΕΙΣ - Ανακοινωθέντα


17/02/2017 16:20
Ομιλία του ΓΔ Υπ. Δικαιοσύνης κ. Ανδρέα Μυλωνά στο 2ο Παγκύπριο Συνέδριο Ποινικού Δικαίου και Εγκληματολογίας


Είναι με ιδιαίτερη χαρά και ικανοποίηση που αποδέχτηκα την πρόσκληση να είμαι ένας εκ των εισηγητών του 2ου Παγκύπριου Συνεδρίου Ποινικού Δικαίου και Εγκληματολογίας, που διοργανώνει το Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, με θέμα: «Σύγχρονες νομοθετικές εξελίξεις στην Κύπρο».

Το Υπουργείο Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως διαδραματίζει έναν πολύ σημαντικό ρόλο στον εκσυγχρονισμό των νομοθεσιών σε πλείστους όσους τομείς και ιδιαίτερα, στους τομείς του Ποινικού Δικαίου και της Σωφρονιστικής Πολιτικής. Την τελευταία τετραετία, στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής ενίσχυσης των δημοκρατικών θεσμών, προαγωγής της διαφάνειας και αντιμετώπισης του εγκλήματος, και ειδικότερα των μορφών που παρουσιάζονται στη σημερινή εποχή, παρατηρήθηκε μια ιδιαίτερη έξαρση, μια υπερπαραγωγή να μου επιτραπεί να πω, νομοθετικού έργου από πλευράς του Υπουργείου, που παρόμοια της δεν υπήρξε ποτέ στο παρελθόν. Επικέντρωση κατ’ αρχήν έγινε στην προώθηση της υλοποίησης του Προγράμματος Διακυβέρνησης της παρούσας Κυβέρνησης. Έχει ήδη προωθηθεί στη Βουλή το μεγαλύτερο μέρος του νομοθετικού έργου που περιλαμβάνεται στο Πρόγραμμα Διακυβέρνησης, το οποίο εμπίπτει στις αρμοδιότητες του Υπουργείου, με αιχμή του δόρατος τις νομοθετικές ρυθμίσεις που στοχεύουν στην εξυγίανση του δημόσιου βίου, την προστασία και ενίσχυση των θεσμών και την προαγωγή της διαφάνειας.

1. Ξεκινώντας από τον τομέα του Ποινικού Δικαίου αναφέρω τα ακόλουθα:
1.1. Με τροποποίηση που προωθήσαμε του περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου που έγινε το 2013, δόθηκε πλήρης και παράλληλη με εκείνη του Υπουργικού Συμβουλίου εξουσία στον Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας να διορίζει ποινικούς ανακριτές, ώστε να μην υπάρχει η οποιαδήποτε υπόνοια συγκάλυψης από πλευράς της εκτελεστικής εξουσίας.

1.2. Για διευκόλυνση των διαδικασιών απονομής της δικαιοσύνης και ειδικότερα της πρόσβασης σε αυτήν, προωθήθηκαν δύο τροποποιήσεις στον περί Ποινικής Δικονομίας Νόμο. Η μία προνοεί την ανάθεση και σε αξιωματικούς/λοχίες της Αστυνομίας της δυνατότητας να βεβαιώνουν ομολογία ενοχής επί ποινικών κλήσεων, όπου δεν είναι απαραίτητη η παρουσία του κατηγορουμένου στο δικαστήριο, με στόχο την καλύτερη εξυπηρέτηση των πολιτών αλλά και την έγκαιρη προώθηση των κλήσεων ενώπιον δικαστηρίων και τον καλύτερο προγραμματισμό του δικαστικού χρόνου. Η δεύτερη προνοεί τη δυνατότητα να διαταχθεί από το Δικαστήριο υποκατάστατη επίδοση ποινικής κλήσης, όταν ο κατηγορούμενος έμμεσα παρεμποδίζει την επίδοση/προώθηση της διαδικασίας, ώστε να εξασφαλίζεται η απρόσκοπτη απονομή της δικαιοσύνης και να αποφεύγεται η ατιμωρησία.

1.3. Παράλληλα, προωθήσαμε τροποποίηση του περί Δικαστηρίων Νόμου για κάλυψη νομοθετικού κενού σε σχέση με τη νόμιμη συγκρότηση Κακουργιοδικείου, όταν απουσιάζει προσωρινά μέλος ή μέλη του.

1.4. Την ουσιαστική πρόσβαση στην ποινική δικαιοσύνη προωθούν και οι ακόλουθες εναρμονιστικές ρυθμίσεις που προώθησε το Υπουργείο, που σκοπό έχουν την ενδυνάμωση των δικονομικών δικαιωμάτων των υπόπτων και των κατηγορουμένων. Πρόκειται για τον περί του Δικαιώματος σε Διερμηνεία και Μετάφραση κατά την Ποινική Διαδικασία Νόμο του 2014, που ενσωμάτωσε την Οδηγία 2010/64/ΕΕ και περιέχει ολοκληρωμένες διατάξεις για τα δικαιώματα διερμηνείας και μετάφρασης, τα οποία διασφαλίζονται και από το Σύνταγμα. Εξάλλου, για την ενσωμάτωση της Οδηγίας 2012/13/ΕΕ σχετικά με το δικαίωμα ενημέρωσης του κατηγορουμένου στο πλαίσια ποινικών διαδικασιών, ετοιμάστηκε σειρά τροποποιητικών νομοσχεδίων, τα οποία ψηφίσθηκαν σε νόμους το 2014, για την ενίσχυση της άσκησης του δικαιώματος ενημέρωσης που διευκολύνει την ετοιμασία της υπεράσπισης στα πλαίσια της δίκαιης δίκης. Επίσης, σειρά νομοθετημάτων ετοιμάσθηκαν για την ενσωμάτωση της Οδηγίας 2013/48/ΕΕ σχετικά με το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας και διαδικασίας εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης, καθώς και σχετικά με το δικαίωμα ενημέρωσης τρίτου προσώπου σε περίπτωση στέρησης της ελευθερίας του και με το δικαίωμα επικοινωνίας με τρίτα πρόσωπα και με προξενικές αρχές κατά τη διάρκεια της στέρησης της ελευθερίας. Και αυτά για διεύρυνση και ενδυνάμωση ορισμένων ουσιωδών δικονομικών δικαιωμάτων των υπόπτων και κατηγορουμένων, καθώς επίσης των εκζητουμένων. Τα νομοσχέδια αυτά αναμένεται να ψηφιστούν σύντομα από τη Βουλή των Αντιπροσώπων.

1.5. Με τροποποίηση που έγινε στον Ποινικό Κώδικα θεσπίστηκε ως αδίκημα και η υποκίνηση βίας ή μίσους λόγω γενετήσιου προσανατολισμού ή ταυτότητας φύλου πέραν των άλλων λόγων διάκρισης.

1.6. Με άλλη τροποποίηση του Ποινικού Κώδικα θεσπίστηκε ως ποινικό αδίκημα και η παράνομη κατακράτηση ανηλίκου από κηδεμόνα του εκτός των ορίων της Δημοκρατίας, πέραν εκείνου της μετακίνησής του χωρίς τη συγκατάθεση του άλλου κηδεμόνα.

2. Μεγάλη τομή στη δομή της Δικαιοσύνης, η οποία χρήζει αναφοράς, είναι η δημιουργία το 2015 του Διοικητικού Δικαστηρίου, το οποίο ανέλαβε την σε πρώτο βαθμό εκδίκαση προσφυγών κατά το Άρθρο 146 του Συντάγματος, με στόχο την ουσιαστική αποσυμφόρηση του Ανωτάτου Δικαστηρίου, ώστε να επιτυγχάνεται ταχεία απονομή της δικαιοσύνης στη δευτεροβάθμια δικαιοδοσία του. Παράλληλα, βεβαίως επιτυγχάνεται και ταχεία εκδίκαση των προσφυγών κατά των πράξεων της Διοίκησης. Στο ίδιο πλαίσιο, αναφέρεται ότι ετοιμάστηκε και εκκρεμεί στη Νομική Υπηρεσία νομοσχέδιο που έχουμε ετοιμάσει για συμμόρφωση της διοίκησης με τις αποφάσεις του Ανωτάτου (τώρα Διοικητικού) Δικαστηρίου.

3. Ένας τομέας που μας απασχολεί ιδιαίτερα και στον οποίο ως Κυβέρνηση αποδίδουμε ιδιαίτερη σημασία είναι εκείνος της διαφάνειας και της πάταξης της διαφθοράς όπου το Υπουργείο Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως είχε καταθέσει πακέτο νομοσχεδίων που περιέλαβαν τροποποίηση του Άρθρου 15 του Συντάγματος για να αρθεί η αντισυνταγματικότητα των νόμων, γνωστών ως «Πόθεν Έσχες», με παράλληλες τροποποιήσεις των τελευταίων για ενίσχυση της αποτελεσματικότητάς του ελέγχου των περιουσιακών στοιχείων. Όπως είναι γνωστό, η τροποποίηση του Άρθρου 15 έχει ψηφισθεί ως η Ένατη Τροποποίηση του Συντάγματος, τα άλλα δε δύο νομοσχέδια ψηφίσθηκαν με προσθήκες, σε σχέση με τα αρχικά κείμενα, που ήγειραν πάλι σημεία ενδεχόμενης αντισυνταγματικότητας, γι’ αυτό και έχουν αναφερθεί στο Ανώτατο Δικαστήριο. Είμαστε εν αναμονή της έκβασης των αναφορών, ώστε να οριστικοποιηθούν οι ρυθμίσεις και να διορισθούν τα προβλεπόμενα σώματα ελέγχου για να λειτουργήσει ο μηχανισμός.

3.1. Πέραν από το πιο πάνω, έχουμε προχωρήσει στην ετοιμασία ενός νέου νομοθετήματος, που προνοεί συμπληρωματικά μέτρα προστασίας σε πρόσωπα που καταγγέλλουν πράξεις διαφθοράς, τόσο στο δημόσιο, όσο και στον ιδιωτικό τομέα, καθώς επίσης και μέτρα επιείκειας για εκείνους που εμπλέκονται, αλλά συνεργάζονται πλήρως με τις αρχές για την πλήρη αποκάλυψη και δίωξη όλων των υπαιτίων πράξεων διαφθοράς. Το νομοσχέδιο με τίτλο «Ο περί Αναφοράς Πράξεων Διαφθοράς (Συμπληρωματικές Πρόνοιες Προστασίας και Επιείκειας) Νόμος» τελεί σε διαβούλευση με τη Νομική Υπηρεσία.

3.2. Παράλληλα ετοιμάστηκαν νομοσχέδια για τη σύσταση και λειτουργία αυτόνομης Υπηρεσίας Εσωτερικού Ελέγχου στην Αστυνομία, η οποία θα διερευνά υποθέσεις εναντίον μελών της Αστυνομίας για θέματα διαφθοράς υπό την εποπτεία του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας. Επιπλέον, ετοιμάστηκαν νομοσχέδια για τροποποίηση του Νόμου και των Κανονισμών της Αστυνομίας με σκοπό τη δημιουργία αυστηρότερου νομοθετικού πλαισίου σε θέματα που σχετίζονται με τη διαφθορά στην Αστυνομία, όπως ο εκσυγχρονισμός των αδικημάτων που συνιστούν διαφθορά, η εκδίκαση των πειθαρχικών υποθέσεων κ.α. Τα νομοσχέδια αυτά βρίσκονται ενώπιον της Βουλής των Αντιπροσώπων και έχει ήδη ξεκινήσει η συζήτησή τους στην αρμόδια Κοινοβουλευτική Επιτροπή
.
3.3. Επιπρόσθετα, ενώπιον της Βουλής βρίσκεται και το νομοσχέδιο που ρυθμίζει τις δραστηριότητες και εξουσίες των υπό κάλυψη αστυνομικών με σκοπό την προστασία των μελών αυτών στους οποίους ανατίθενται τέτοιες δραστηριότητες αλλά και την αποτροπή τυχόν αυθαιρεσίας από μέρους τους.

3.4. Περαιτέρω, βρισκόμαστε σε διαβούλευση με τη Νομική Υπηρεσία για την προώθηση νομοσχεδίου που τροποποιεί τον περί Προστασίας Απορρήτου Ιδιωτικής Επικοινωνίας (Παρακολούθηση Συνδιαλέξεων και Πρόσβαση σε Καταγεγραμμένο Περιεχόμενο Ιδιωτικής Επικοινωνίας) Νόμο, το οποίο καθιστά δυνατή, υπό αυστηρούς όρους και προϋποθέσεις και μετά την έκδοση δικαστικού εντάλματος, την παρακολούθηση συνδιαλέξεων ιδιωτικής επικοινωνίας. Σημειώνεται ότι έχει ήδη ψηφιστεί από την Βουλή των Αντιπροσώπων η τροποποίηση του νόμου για την άρση του απορρήτου της καταγεγραμμένης επικοινωνίας βάσει δικαστικού διατάγματος, η οποία διευκολύνει τη διερεύνηση σοβαρών αδικημάτων.

3.5. Για αντιμετώπιση της χειραγώγησης αθλητικών αγώνων, έχουμε ετοιμάσει νομοσχέδιο το οποίο εισάγει μέτρα και θεσμικές διαδικασίες που μπορούν να συμβάλουν αποφασιστικά στην όλη προσπάθεια. Συστήνεται Επιτροπή Δεοντολογίας και Προστασίας του Αθλητισμού που μπορεί να δέχεται σχετικές καταγγελίες και να προβαίνει αυτεπάγγελτα σε έρευνες και εισάγονται ποινικά αδικήματα για την απόπειρα χειραγώγησης, τη χειραγώγηση αθλητικών γεγονότων και τη δωροδοκία και προβλέπονται ποινές φυλάκισης μέχρι επτά χρόνια. Εισάγεται επίσης η δυνατότητα αποκάλυψης λογαριασμών κατόπιν δικαστικού εντάλματος. Το νομοσχέδιο βρίσκεται στο στάδιο του νομοτεχνικού ελέγχου.

3.6. Συναφώς αναφέρεται ότι με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου, προωθείται, υπό τον συντονισμό του Υπουργείου Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως, η ετοιμασία Εθνικής Στρατηγικής για την Καταπολέμηση της Διαφθοράς που αφορά στην πρόληψη, την εκπαίδευση, την ευαισθητοποίηση, το νομοθετικό εκσυγχρονισμό, την καταστολή και την παρακολούθηση των φαινομένων διαφθοράς στην κοινωνία, στη δημόσια διοίκηση, καθώς και στον ιδιωτικό τομέα.

3.7. Επίσης, ολοκληρώνεται μελέτη που είχε ανατεθεί στον ιδιωτικό τομέα για τη διατύπωση εισηγήσεων για τη δημιουργία Ανεξάρτητης Αρχής κατά της Διαφθοράς με αποστολή την πρόληψη και την προώθηση αρμοδίως προς διερεύνηση της διαφθοράς. Σημειώνεται ότι για τη δημιουργία Ανεξάρτητης Αρχής το Υπουργείο έχει δεχθεί συστάσεις τόσο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσο και την GRECO.

3.8. Όσον αφορά στα θέματα διαφάνειας έχουμε ετοιμάσει και καταθέσει στη Βουλή των Αντιπροσώπων ένα πολύ σημαντικό νομοσχέδιο με τίτλο «Ο περί του Δικαιώματος Πρόσβασης σε Πληροφορίες», με το οποίο αναγνωρίζεται στον πολίτη γενικό (και το τονίζω, γενικό) δικαίωμα πρόσβασης στις πληροφορίες που κατέχουν δημόσιες αρχές και στοχεύει στην ενίσχυση της διαφάνειας και της πληροφόρησης των πολιτών. Στο νομοσχέδιο περιλαμβάνονται συγκεκριμένες – προκαθορισμένες εξαιρέσεις που αφορούν έγγραφα για δικαστικές διαδικασίες, θέματα ασφάλειας, θέματα απόρρητα, θέματα ποινικών υποθέσεων και έγγραφα που αφορούν ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα.

3.9. Καταβάλλεται, επίσης, προσπάθεια δημιουργίας ιστοσελίδας για υποβολή καταγγελιών ή παροχή των αναγκαίων πληροφοριών που θα διασφαλίζει την εμπιστευτικότητα των επώνυμων ή ανώνυμων καταγγελιών ή πληροφοριών, αντίστοιχης με τις ιστοσελίδες που λειτουργούν για τους ίδιους σκοπούς σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

3.10. Για σκοπούς διαφάνειας, το 2014, ψηφίστηκε ο περί των Γενικών Αρχών του Διοικητικού Δικαίου (Τροποποιητικός) Νόμος του 2014, ο οποίος προβλέπει, τη δημοσιοποίηση στην ιστοσελίδα του αρμόδιου συλλογικού οργάνου, τόσο των πρακτικών που τηρούνται, όσο και της αιτιολογίας πράξεων και αποφάσεων που σχετίζονται με διαδικασίες κατακύρωσης προσφορών για δημόσιες συμβάσεις καθώς και πολεοδομικών αποφάσεων.

3.11. Επίσης, ψηφίστηκε ο περί Ερευνητικών Επιτροπών (Τροποποιητικός) Νόμος του 2013, στον οποίο υπάρχει ρητή πρόνοια ότι στην έκθεση που συντάσσει η Επιτροπή καταγράφεται η κρίση της και το τελικό πόρισμά της επί των γεγονότων που διερεύνησε.

3.12. Για σκοπούς διαφάνειας, ελέγχου της διοίκησης και προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, με άλλο νομοθέτημα που έχουμε προωθήσει ενισχύεται ουσιαστικά ο ρόλος του Επιτρόπου Διοικήσεως. Συγκεκριμένα, με τροποποιητικό Νόμο του 2014 του περί Επιτρόπου Διοικήσεως Νόμου επιβάλλεται πλέον υποχρέωση συνεργασίας του κάθε Υπουργείου/Υπηρεσίας/λειτουργού με την Επίτροπο κατά τη διεξαγωγή έρευνας και θεσπίζεται ως πειθαρχικό αδίκημα η άρνηση λειτουργού να συνδράμει στην έρευνα.

4. Επιπρόσθετα με τα προαναφερθέντα, το Υπουργείο έχει ένα πολύ σημαντικό ρόλο να διαδραματίσει σε σχέση με τον εκσυγχρονισμό του Οικογενειακού Δικαίου συνεκτιμώντας και την επίπτωση που μπορεί να έχει στη δημιουργία αντιστάσεων των νέων μας και την αποφυγή παραβατικών συμπεριφορών από μέρους τους. Η αναθεώρηση του οικογενειακού δικαίου βασίστηκε στην κωδικοποίηση προτάσεων που ζητήθηκαν και λήφθηκαν από ομάδες ειδικών – εμπειρογνωμόνων και ακαδημαϊκών και τέθηκαν σε δημόσιο διάλογο.

4.1 Στόχος της αναθεώρησης και του εκσυγχρονισμού του οικογενειακού δικαίου είναι η ετοιμασία νομοσχεδίων που να αντανακλούν τις απόψεις της κοινωνίας μας. Να περιληφθούν σ’ αυτά διατάξεις που θα δώσουν λύσεις στα προβλήματα που δοκιμάζουν την κοινωνική συνοχή και τον θεσμό της οικογένειας και που οδηγούν, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε αντικοινωνικές συμπεριφορές των νέων μας. Ο εκσυγχρονισμός του οικογενειακού δικαίου θα συνδράμει στην ολιστική προσέγγιση της Κυβέρνησης για καταπολέμηση της ενδοοικογενειακής βίας, της σεξουαλικής κακοποίησης και της εκμετάλλευσης παιδιών. Οι νομοθεσίες πλέον θα προσαρμόζονται στις ανάγκες του παιδιού και στη διασφάλιση του συμφέροντος και των δικαιωμάτων του, καθώς και στις απαιτήσεις της σύγχρονης εποχής.

4.2. Η Κυπριακή Δημοκρατία υπέγραψε τον Ιούνιο του 2015 τη Σύμβαση για την Πρόληψη και Καταπολέμηση της Βίας κατά των Γυναικών και της Ενδοοικογενειακής Βίας, γνωστή ως Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης. Η κύρωση της Σύμβασης περιλαμβάνεται μεταξύ των άμεσων προτεραιοτήτων του Υπουργείου. Σημειώνεται ότι η Σύμβαση αποτελεί ένα δεσμευτικό μέσο διεθνώς το οποίο δημιουργεί ένα ολοκληρωμένο νομικό πλαίσιο για την πρόληψη όλων των μορφών βίας κατά των γυναικών, την προστασία των θυμάτων και τον τερματισμό της ατιμωρησίας των δραστών.

4.3. Στα πλαίσια εναρμόνισης της Κύπρου με τις πρόνοιες της Σύμβασης αυτής, ζητήθηκε και ετοιμάστηκε από τη Νομική Υπηρεσία νομοσχέδιο με στόχο την ποινικοποίηση της Παρενόχλησης και της Παρενοχλητικής Παρακολούθησης, το οποίο τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση πριν την τελική διαμόρφωσή του. Το νομοσχέδιο έχει κατατεθεί ενώπιον της Βουλής των Αντιπροσώπων για ψήφισή του σε Νόμο.

4.4. Παράλληλα, και στα πλαίσια επίσης υλοποίησης προνοιών της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης, έχει ετοιμαστεί, σε συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα Νομοσχέδιο για ποινικοποίηση της Βίας κατά των Γυναικών. Πρόκειται για μια ολιστική και ιδιαίτερα σημαντική εξέλιξη στον τομέα της προστασίας θυμάτων βίας, η οποία έρχεται να καλύψει σοβαρές ανάγκες και ενδεχομένως ελλείψεις που υπάρχουν στον τομέα αυτό, όπως είναι η πρόληψη και η καταπολέμηση όλων των μορφών βίας, η σεξουαλική παρενόχληση, ο αναγκαστικός γάμος, ο ακρωτηριασμός γεννητικών οργάνων, η αναγκαστική άμβλωση, η στείρωση, κ.α.

Κυρίες και κύριοι,

5. Πολύ σημαντικό και πρωτοποριακό νομοθέτημα το οποίο ετοιμάστηκε σε συνεργασία με την Επίτροπο για τα Δικαιώματα του Παιδιού και το οποίο ρυθμίζει την πρόληψη και μεταχείριση νεαρών που βρίσκονται αντιμέτωποι με το νόμο, είναι το Νομοσχέδιο με τίτλο «Ο περί Παιδιών σε Σύγκρουση με το Νόμο (Πρόληψη, Μεταχείριση τους στο Σύστημα Ποινικής Δικαιοσύνης και Αντιμετώπιση της Παραβατικότητας) Νόμος. Το νομοσχέδιο, αναγνωρίζοντας την ανάγκη διαφορετικής μεταχείρισης των ανηλίκων στο σύστημα δικαιοσύνης, στοχεύει στην εισαγωγή παιδοκεντρικών ρυθμίσεων και ρυθμίζει δικαστικές και εξωδικαστικές διαδικασίες και μέτρα πρόληψης και μεταχείρισης των παιδιών ηλικίας μέχρι δεκαοκτώ χρόνων που βρίσκονται αντιμέτωπα με τον νόμο. Καθορίζεται η σύσταση πολυθεματικών ομάδων χειρισμού των περιπτώσεων αυτών με την συμμετοχή σε κάποιες περιπτώσεις της Αστυνομίας και η δυνατότητα ανάληψης της δικαστικής διαδικασίας από ειδικό δικαστήριο ανηλίκων ή από το Οικογενειακό Δικαστήριο. Με βάση το νομοσχέδιο, η ποινική δίωξη και η κράτηση του παιδιού συνιστούν το έσχατο μέτρο και επιβάλλονται όταν όλα τα άλλα μέτρα αποτύχουν. Το νομοσχέδιο βρίσκεται στο στάδιο της τελικής επεξεργασίας για να προωθηθεί στη Βουλή των Αντιπροσώπων για ψήφιση σε νόμο.

6. Ένα άλλο ζήτημα που μας απασχολεί την τελευταία περίοδο είναι η ανεπάρκεια των προβλεπόμενων ποινών σε πολλά νομοθετήματα, μεταξύ των οποίων και στον Ποινικό Κώδικα, που άπτονται σημαντικών ζητημάτων. Σχετική με το θέμα αυτό είναι η διενέργεια μελέτης από το Υπουργείο μας για την επάρκεια των ποινών για σεξουαλικά αδικήματα εις βάρος παιδιών, η οποία κατέδειξε ότι σε πολλές περιπτώσεις οι ποινές που επιβάλλονται δεν είναι επαρκείς. Έχει γίνει μια αξιολόγηση και το Υπουργείο προτίθεται να προωθήσει άμεσα θέμα αναθεώρησης των προβλεπόμενων στη νομοθεσία ποινών.
6.1. Άλλη μελέτη που διεξήχθη με πρωτοβουλία του Υπουργείου αυτού από το Τμήμα Νομικής του Πανεπιστημίου Κύπρου κατέδειξε ότι οι ποινές για τροχαία αδικήματα είναι επίσης ανεπαρκείς και κατά συνέπεια μη αποτρεπτικές, γι’ αυτό και το Υπουργείο θα προχωρήσει τάχιστα σε νομοθετικές ρυθμίσεις για αύξηση τους και εισαγωγή εναλλακτικών ποινών. Έχει ήδη αρχίσει διάλογος σε σχέση με το θέμα και ενημερώθηκαν, και συμφώνησαν κατ’ αρχήν, με την ανάγκη αυτή μέλη των Επιτροπών Νομικών και Μεταφορών της Βουλής των Αντιπροσώπων.

7. Με επικέντρωση στον πυρήνα των θεμάτων που άπτονται του συνεδρίου, αναφέρω ότι μια από τις βασικές αρμοδιότητες του Υπουργείου Δικαιοσύνης και Δημοσίας τάξεως είναι η διαμόρφωση και προώθηση αντεγκληματικής και σωφρονιστικής πολιτικής. Για σκοπούς αναβάθμισης του ρόλου της ως τώρα Μονάδας Αντεγκληματικής Πολιτικής δημιουργήσαμε τον Κλάδο Αντεγκληματικής και Σωφρονιστικής Πολιτικής και ζητήσαμε και αναμένεται η περαιτέρω στελέχωση του με εξειδικευμένο προσωπικό. Με σκοπό την υιοθέτηση και εφαρμογή προγραμμάτων και μέτρων τα οποία να βασίζονται σε ολιστική αντιμετώπιση του φαινομένου της εγκληματικότητας εκπονήθηκε Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Εγκληματικότητας το οποίο καλύπτει τη χρονική περίοδο 2015 – 2017 μετά από διαβουλεύσεις με όλες τις εμπλεκόμενες Υπηρεσίες και φορείς. Το Σχέδιο Δράσης στηρίζεται σε τρεις άξονες: (α) τη μείωση των εγκληματογόνων παραγόντων, (β) τη μείωση της υποτροπής και (γ) τη μείωση των ευκαιριών για διάπραξη αδικημάτων.

7.1. Πρωταρχικό ρόλο στην υιοθέτηση και προώθηση της αντεγκληματικής και σωφρονιστικής πολιτικής έχει το Συμβούλιο Εγκληματικότητας, το οποίο προεδρεύεται από τον Υπουργό Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως και στο οποίο συμμετέχουν εκπρόσωποι όλων των αρμόδιων κρατικών υπηρεσιών και άλλων φορέων που σχετίζονται με θέματα εγκληματικότητας. Το Συμβούλιο Εγκληματικότητας έχει την ευθύνη της παρακολούθησης της υλοποίησης των δράσεων που καθορίστηκαν στα πλαίσια του Εθνικού Σχεδίου Δράσης με βάση ποσοτικούς και ποιοτικούς δείκτες.

7.2. Πολύ ουσιαστική συμβολή στην προώθηση αντεγκληματικής πολιτικής, βασισμένης στην επιστημονική γνώση και τη διεθνή πείρα γύρω από την πρόληψη και τον έλεγχο της εγκληματικότητας και τη μεταχείριση των αδικοπραγούντων, συνιστά η δημιουργία με πρόταση του Υπουργείου Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως και έγκριση του Υπουργικού Συμβουλίου του Επιστημονικού Κέντρου Αντεγκληματικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας το 2016. Το Κέντρο άρχισε ήδη τη λειτουργία του και συντίθεται από επτά (7) έγκριτους ακαδημαϊκούς με επιστημονική κατάρτιση και ερευνητική πείρα σχετική με τα ζητήματα που αφορούν την εγκληματικότητα και την ποινική δικαιοσύνη και ένα εκπρόσωπο της Αστυνομίας. Στόχος του Επιστημονικού Κέντρου είναι η συμβολή στη χάραξη μιας σφαιρικής και αποτελεσματικής αντεγκληματικής πολιτικής με άμεσους, μεσοπρόθεσμους και μακροπρόθεσμους στόχους, βασισμένης σε επιστημονική γνώση και διεθνή δεδομένα. Από το Κέντρο αναμένεται η επιστημονική μελέτη των εγκληματικών φαινομένων και η υποβολή εισηγήσεων στον Υπουργό Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως, ύστερα από οδηγίες του ή και αυτεπάγγελτα.

Κυρίες και κύριοι,

8. Στα θέματα που αφορούν στο σωφρονιστικό μας σύστημα και τη διαχείριση των Φυλακών συντελείται τα τελευταία δύο με τρία χρόνια μια μικρή, να μου επιτραπεί ο όρος, επανάσταση. Μια θεαματική ανατροπή της όλης κατάστασης που επικρατούσε μέχρι πριν από λίγα χρόνια. Η όλη κουλτούρα και η προσέγγιση έναντι των κρατουμένων έχουν αλλάξει άρδην και υπάρχουν σε όλους τους τομείς φανερά τα σημάδια της αλλαγής και του εκσυγχρονισμού.

8.1. Για επισφράγιση του εκσυγχρονισμού του σωφρονιστικού μας συστήματος ετοιμάσαμε νομοσχέδιο με τίτλο «Ο περί Φυλακών Νόμος του 2016», ο οποίος προορίζεται να αντικαταστήσει τον ισχύοντα περί Φυλακών Νόμο, ο οποίος θα καταργηθεί. Σκοπός του προωθούμενου Νόμου είναι ασφαλώς ο εκσυγχρονισμός του σωφρονιστικού συστήματος, ώστε αυτό να ανταποκρίνεται στα σημερινά δεδομένα, σύμφωνα και με τις συστάσεις διεθνών οργανισμών, και παράλληλα η ενίσχυση και νομική κατοχύρωση των δικαιωμάτων των κρατουμένων και η διασφάλιση της ανθρώπινης τους αξιοπρέπειας, σύμφωνα και με τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και άλλες διεθνείς συμφωνίες και συνθήκες. Για το σκοπό αυτό, καθορίζονται ρητά στο Νόμο οι βασικές αρχές που διέπουν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των κρατουμένων, οι εξουσίες και τα καθήκοντα του Διευθυντή Φυλακών, αλλά και τα καθήκοντα και οι υποχρεώσεις του προσωπικού των Φυλακών. Ταυτόχρονα προβλέπεται η ίδρυση σωμάτων που σκοπό έχουν την αξιολόγηση των κρατουμένων και τη σωστή μεταχείριση τους, καθώς επίσης τη διευκόλυνση της επανένταξης τους στην κοινωνία, όπως είναι η Επιτροπή Αξιολόγησης και Μέριμνας των Κρατουμένων και η Επιτροπή Κέντρου Απασχόλησης και Επανένταξης Καταδίκων. Το νομοσχέδιο βρίσκεται ενώπιον της Νομικής Υπηρεσίας για νομοτεχνικό έλεγχο προτού προωθηθεί για ψήφιση.

8.2. Από πλευράς του Τμήματος Φυλακών τέθηκε για πρώτη φορά σε εφαρμογή ο θεσμός του κατ’ οίκον περιορισμού φυλακισμένων με ηλεκτρονική παρακολούθηση (βραχιολάκι) και προωθείται η αναθεώρηση και επέκταση του τόσο σε σχέση με τον χρόνο εφαρμογής όσο και σε άλλες περιπτώσεις που κρίνεται χρήσιμη η εφαρμογή του. Με πρόσφατη τροποποίηση της νομοθεσίας έχει επιτραπεί η εφαρμογή του συστήματος σε επτά περιπτώσεις καθώς επίσης και η πλήρης αξιοποίηση του σε όλες τις Επαρχίες.

8.3. Ο θεσμός του Συμβουλίου Αποφυλάκισης Κρατουμένων επ’ Αδεία, ο οποίος εφαρμόζεται με βάση τη νομοθεσία, συμβάλλει στην προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των κρατουμένων, μεταξύ των οποίων και των ισοβιτών. Το Συμβούλιο είναι πενταμελές, λειτουργεί για περίοδο τριών ετών και προεδρεύεται από πρώην Δικαστή. Για σκοπούς διασφάλισης της εύρυθμης λειτουργίας του Συμβουλίου, ιδιαίτερα όσον αφορά την διευκόλυνση στο έργο της λήψης απόφασης για την υπό όρους αποφυλάκιση κατάδικου προωθούμε τροποποίηση της νομοθεσίας και την εισαγωγή διατάξεων οι οποίες να ενδυναμώνουν το Συμβούλιο ώστε κατά την εξέταση αίτησης να έχει την δυνατότητα να συνεκτιμά σημαντικούς παράγοντες οι οποίοι θα διασφαλίζουν τη λήψη αιτιολογημένης απόφασης. Παράλληλα μελετούμε θέμα πρακτικής εφαρμογής του όλου θεσμού για τους αλλοδαπούς κατάδικους οι οποίοι δεν έχουν τη διαμονή τους στην Κύπρο, πράγμα που θα συμβάλει και στη μείωση του υπερπληθυσμού.
8.4. Με δυο νομοσχέδια που ως Υπουργείο επεξεργαζόμαστε επιδιώκουμε την κάτω από προϋποθέσεις απέλαση με απόφαση δικαστηρίου αλλοδαπών κρατουμένων που καταδικάζονται για αδίκημα που τιμωρείται με φυλάκιση μέχρι τριών ετών, σε περιπτώσεις που κρίνεται ότι η παραμονή τους δεν συμβιβάζεται με τους όρους κοινωνικής συμβίωσης, καθώς και την εισαγωγή εναλλακτικών της φυλάκισης ποινών όπως η κοινοτική εργασία στην όλη προσπάθεια που καταβάλλουμε ώστε να περιορίσουμε το φαινόμενο του υπερπληθυσμού που παρατηρείται.

8.5. Ένας πολύ σημαντικός θεσμός που λειτουργεί στα πλαίσια της εφαρμογής του περί της Πρόληψης και της Καταπολέμησης της Σεξουαλικής Κακοποίησης, της Σεξουαλικής Εκμετάλλευσης Παιδιών και της Παιδικής Πορνογραφίας Νόμου του 2014 (91(Ι)/2014) είναι η Αρχή Εποπτείας Καταδικασθέντων για Σεξουαλικά Αδικήματα κατά Ανηλίκων, της οποίας ο ρόλος είναι η εποπτεία προσώπων που καταδικάσθηκαν για σεξουαλικά αδικήματα κατά ανηλίκων και αποφυλακίσθηκαν και τα οποία παραπέμπονται σ’ αυτή είτε με Απόφαση του Δικαστηρίου (σε οποιοδήποτε στάδιο της ποινικής διαδικασίας ή κατά την επιβολή της ποινής), είτε με έκδοση διατάγματος εποπτείας από το Δικαστήριο, κατόπιν αίτησης του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας.

8.5.1. Η Αρχή Εποπτείας απαρτίζεται από τον Γενικό Διευθυντή του Υπουργείου Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως, ως Πρόεδρο, και εκπροσώπους της Νομικής Υπηρεσίας, της Αστυνομίας, των Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας, των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας, του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού, του Οργανισμού Νεολαίας, του Συμβουλίου Αποφυλάκισης και του Τμήματος Φυλακών. Σήμερα παρακολουθούνται από την Αρχή 12 πρόσωπα. Η Αρχή αποφασίζει για τα κατάλληλα μέτρα εποπτείας όπως, για παράδειγμα, την παροχή ψυχολογικής στήριξης ή θεραπευτικής παρέμβασης, αξιολογεί την ανταπόκριση των εποπτευομένων και, ανάλογα, αποφασίζει τη συνέχιση των μέτρων ή την αναθεώρησή τους. Κατά τη λειτουργία της, διαπιστώθηκε ότι αυτή χρειάζεται περισσότερα εργαλεία για να μπορέσει να ασκήσει αποτελεσματικά το ρόλο της. Γι’ αυτό, εισηγηθήκαμε την τροποποίηση του σχετικού Νόμου με σκοπό την επέκταση των αρμοδιοτήτων της Αρχής, ώστε να της παρέχεται η δυνατότητα να εισηγείται στον Γενικό Εισαγγελέα την καταχώρηση αίτησης στο Δικαστήριο για επιβολή πρόσθετων μέτρων όπως την απαγόρευση εργοδότησης ή τον τερματισμό της απασχόλησης του καταδικασθέντος σε χώρους όπου βρίσκονται ή συχνάζουν παιδιά, την απαγόρευση διαμονής του καταδικασθέντος στο χώρο διαμονής του θύματος ή άλλων παιδιών ή σε χώρο ο οποίος γειτνιάζει με τον τόπο διαμονής του θύματος ή άλλων παιδιών. Επίσης η Αρχή πήρε κατ’ αρχήν απόφαση για απασχόληση, με μίσθωση υπηρεσιών, αριθμού Επιτηρητών των εποπτευομένων με κατάλληλα προσόντα.

8.6. Ειδικής αναφοράς χρήζει και η λειτουργία στις Φυλακές Ειδικών Προγραμμάτων. Σε συνεργασία με αρμόδιες Υπηρεσίες λειτουργεί πρόγραμμα Πολυθεματικής Προσέγγισης για άτομα με εξαρτήσεις που απευθύνεται σε διάφορες κατηγορίες κρατουμένων, ανάλογα με το φύλο, την ηλικία και το βαθμό της εξάρτησης, το οποίο έχει εγκριθεί από το Αντιναρκωτικό Συμβούλιο και φέρει τον τίτλο «Πρόγραμμα Απεξάρτησης ΔΑΝΑΗ».

8.7. Επιπρόσθετα, λειτούργησε από το 2014, ύστερα από ανεπιτυχείς προσπάθειες ετών, το εξειδικευμένο Κέντρο Υγείας Φυλακών, το οποίο χρησιμοποιείται από το ιατρικό και παραϊατρικό προσωπικό των Φυλακών για την παρακολούθηση κρατουμένων υψηλού ρίσκου, κινδύνου αυτοκτονιών ή αυτοτραυματισμών. Ένα πολύ σημαντικό πρόγραμμα που συμβάλλει στην προστασία και ευημερία των κρατουμένων και κατ’ επέκταση στην εύρυθμη λειτουργία των Φυλακών.

8.8. Τέλος, λειτουργεί και αριθμός άλλων προγραμμάτων, όπως πρόγραμμα για καταδικασθέντες για σεξουαλικά αδικήματα κατά ανηλίκων, πρόγραμμα για τις γυναίκες κρατούμενες, πρόγραμμα για άτομα με αναπηρίες, πρόγραμμα για ανηλίκους κ.ά.

8.9. Ολοκληρώνοντας την αναφορά μου στο έργο που επιτελείται στο χώρο των Φυλακών, επιτρέψετε μου να πάρω λίγο ακόμη από το χρόνο σας για να κάνω μια αναφορά και στα θέματα εκπαίδευσης και επιμόρφωσης που προωθούνται από τη μια για τους σωφρονιστικούς υπαλλήλους και από την άλλη για τους κρατούμενους. Σε σχέση με τους υπαλλήλους, να αναφέρω ότι για σειρά ετών δεν υπήρχε κανένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα εκπαίδευσης τους παρά μόνο τύγχαναν κατά αραιά διαστήματα αποσπασματικής εκπαίδευσης. Αποδίδοντας τη δέουσα σημασία στο θέμα, λόγω της επίπτωσης που η εκπαίδευση και η επιμόρφωση μπορούν να έχουν στην αλλαγή στάσεων και συμπεριφορών, αποφασίσαμε την υιοθέτηση ολιστικής προσέγγισης με την κατάρτιση, σε συνεργασία και με φορείς του εξωτερικού ολοκληρωμένων προγραμμάτων. Στα πλαίσια αυτά ιδρύεται Σχολή Δεσμοφυλάκων εντός των προσεχών δυο-τριών μηνών, η οποία θα εγκατασταθεί σε κυβερνητική κατοικία που ανακαινίστηκε ειδικά προς το σκοπό αυτό.

8.9.1. Σε σχέση με τους κρατούμενους και αναγνωρίζοντας, πέραν των άλλων, ότι η εκπαίδευση αποτελεί αναφαίρετο δικαίωμα όλων αδιακρίτως των ανθρώπων, υιοθετήσαμε ολοκληρωμένη πολιτική, ένα ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό σύστημα και σχέδιο δράσης που ήδη υλοποιείται. Το Σχολείο των Φυλακών, που ως πριν από λίγα χρόνια παρείχε στοιχειωδώς άτυπη εκπαίδευση, αναβαθμίστηκε σημαντικά. Έγινε Σχολή, καλύτερα σύμπλεγμα πέντε Σχολών, και κάλυψε όλους τους τομείς. Έτσι το σύστημα αυτό είναι σε πλήρη συνάρτηση με το εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας και οι έγκλειστοι πολίτες έχουν τις ίδιες με τους υπόλοιπους πολίτες ευκαιρίες στην εκπαίδευση, στη δευτεροβάθμια, την τριτοβάθμια, την ανώτατη εκπαίδευση, καθώς και την επαγγελματική εκπαίδευση, με παροχή πιστοποιημένης παρακολούθησης και με απονομή αναγνωρισμένων από την πολιτεία προσόντων. Δώδεκα κρατούμενοι αυτή τη στιγμή φοιτούν σε Πανεπιστήμια για απόκτηση πτυχίου ή μεταπτυχιακού προσόντος με φοίτηση εξ αποστάσεως. Κάποιοι, μάλιστα, και αυτό μπορεί να αποτελεί διεθνή πρωτιά, σπουδάζουν τη νομική επιστήμη.

Κυρίες και κύριοι,

9. Προσπάθησα να δώσω ένα περίγραμμα της εργασίας που γίνεται τα τελευταία χρόνια στο Υπουργείο Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως στον τομέα του εκσυγχρονισμού του ποινικού δικαίου, καθώς και κάποια συναφή πληροφόρηση την οποία θεώρησα αναγκαία. Θα ήθελα να γνωρίζετε ότι η αναθεώρηση της νομοθεσίας η/και η εισαγωγή νέων νομοθεσιών αποτελούν μια πτυχή του νομικού αλλά και του ευρύτερου σύνθετου έργου που το Υπουργείο μας επιτελεί. Έργο το οποίο διαπνέεται από διάθεση για ανανέωση και εκσυγχρονισμό, από διάθεση για αναβάθμιση της ποιότητας της δικαιοσύνης στον τόπο μας. Με την ευκαιρία αυτή να μου επιτραπεί να ευχαριστήσω από μέρους του Υπουργείου Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως τους συνοδοιπόρους μας στην προσπάθεια αυτή, τη Δικαστική και τη Νομική Υπηρεσία αλλά επίσης και τις αρμόδιες Επιτροπές της Βουλής, τις Επιτρόπους Νομοθεσίας, Διοίκησης και Ισότητας και γενικά τους άλλους δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς με τους οποίους συνεργαζόμαστε σε πλήρη αρμονία.

Ευχαριστώ βεβαίως και το Πανεπιστήμιο Λευκωσίας για την πρόσκληση που μου απηύθυνε. Συγχαίρω θερμά τους συντελεστές του Παγκύπριου αυτού συνεδρίου και εύχομαι κάθε επιτυχία στις εργασίες του.

_____________

ΕΚ/ΜΛ/ΣΧ

Επιστροφή στην αρχή